{"id":10722,"date":"2026-09-24T09:24:50","date_gmt":"2026-09-24T07:24:50","guid":{"rendered":"https:\/\/adaptivegrc.com\/?post_type=articles&#038;p=10722"},"modified":"2026-09-24T09:24:53","modified_gmt":"2026-09-24T07:24:53","slug":"rekomendacja-h-knf","status":"publish","type":"articles","link":"https:\/\/adaptivegrc.com\/pl\/materialy\/artykuly\/rekomendacja-h-knf\/","title":{"rendered":"Zaufanie to za ma\u0142o: czym jest Rekomendacja H KNF i jak na jej podstawie zbudowa\u0107 system kontroli wewn\u0119trznej?"},"content":{"rendered":"\n<h2 class=\"wp-block-heading\" id=\"czym-jest-rekomendacja-h-i-dlaczego-ma-znaczenie\">Czym jest Rekomendacja H i dlaczego ma znaczenie?<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Rekomendacja H, definiowana jako zbi\u00f3r dobrych praktyk, to tzw. prawo mi\u0119kkie, wydane na podstawie art. 137 ust. 1 pkt 5 Prawa bankowego. Formalnie jest wi\u0119c niewi\u0105\u017c\u0105ca, ale w praktyce trudno jej nie stosowa\u0107: oczekuj\u0105 tego inspekcje KNF, a odst\u0119pstwa trzeba umie\u0107 przekonuj\u0105co uzasadni\u0107.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Najnowsza wersja Rekomendacji H z 2017 roku (zast\u0105pi\u0142a starsz\u0105 wersj\u0119 z 2011 r.) gruntownie przebudowa\u0142a ca\u0142y system. Nowa rekomendacja po\u0142o\u017cy\u0142a nacisk na to, by kontrola wewn\u0119trzna by\u0142a nie osobnym dzia\u0142em, lecz procesem anga\u017cuj\u0105cym ka\u017cdego pracownika. Nowe polskie regulacje zosta\u0142y \u015bci\u015ble skorelowane z wytycznymi<a href=\"https:\/\/european-union.europa.eu\/institutions-law-budget\/institutions-and-bodies\/search-all-eu-institutions-and-bodies\/european-banking-authority-eba_pl\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"> <strong>EBA<\/strong> (Europejskiego Urz\u0119du Nadzoru Bankowego)<\/a> dotycz\u0105cymi \u0142adu wewn\u0119trznego (<em>internal governance<\/em>) i rekomendacjami <strong>Komitetu Bazylejskiego<\/strong>, dzi\u0119ki czemu banki zacz\u0119\u0142y stosowa\u0107 standardy bezpiecze\u0144stwa i kontroli sp\u00f3jne z tymi, kt\u00f3re obowi\u0105zuj\u0105 najwi\u0119ksze instytucje finansowe w Europie i na \u015bwiecie. Rekomendacja H zosta\u0142a wydana w sp\u00f3jno\u015bci z <strong>Rozporz\u0105dzeniem Ministra Rozwoju i Finans\u00f3w z dnia 6 marca 2017 r.<\/strong> w sprawie systemu zarz\u0105dzania ryzykiem i systemu kontroli wewn\u0119trznej w bankach. Rozporz\u0105dzenie jest tu twardym prawem, a Rekomendacja H \u2013 mi\u0119kkim: instrukcj\u0105, jak te przepisy skutecznie wdro\u017cy\u0107.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">KNF, wydaj\u0105c Rekomendacj\u0119 H, wprost wskaza\u0142a, \u017ce jej postanowienia powinny by\u0107 stosowane proporcjonalnie do skali i z\u0142o\u017cono\u015bci oraz profilu ryzyka danej instytucji. Tak wi\u0119c, dla ma\u0142ego banku sp\u00f3\u0142dzielczego Rekomendacja H nie oznacza konieczno\u015bci budowania \u201emini-korporacji\u201d z dziesi\u0105tkami kontroler\u00f3w. Dzi\u0119ki proporcjonalno\u015bci i wsparciu system\u00f3w ochrony instytucjonalnej mo\u017ce poprzesta\u0107 na prostszych mechanizmach, kt\u00f3re realnie zabezpieczaj\u0105 jego lokaln\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Dlaczego Rekomendacja H jest wa\u017cna? Bo wyznacza wzorzec, wed\u0142ug kt\u00f3rego KNF ocenia banki, i spina rozwi\u0105zania z powi\u0105zanych rekomendacji (np. Z \u2013 \u0142ad wewn\u0119trzny czy M \u2013 ryzyko operacyjne).<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\" id=\"cztery-cele-jeden-system-czego-knf-oczekuje-od-kontroli-wewnetrznej\">Cztery cele, jeden system: czego KNF oczekuje od kontroli wewn\u0119trznej?<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Art. 9c Prawa bankowego wyznacza systemowi kontroli wewn\u0119trznej cztery cele ustawowe \u2013 zapewnienie: skuteczno\u015bci i efektywno\u015bci dzia\u0142ania banku; wiarygodno\u015bci sprawozdawczo\u015bci finansowej; przestrzegania zasad zarz\u0105dzania ryzykiem w banku; zgodno\u015bci dzia\u0142ania banku z przepisami prawa, regulacjami wewn\u0119trznymi i standardami rynkowymi. Bank dzieli te cele og\u00f3lne na cele szczeg\u00f3\u0142owe powi\u0105zane z procesami, zw\u0142aszcza tzw. procesami istotnymi, na li\u015bcie zatwierdzanej przez zarz\u0105d. System kontroli wewn\u0119trznej i system zarz\u0105dzania ryzykiem to przy tym dwa osobne systemy o odmiennych mechanizmach, kt\u00f3re musz\u0105 ze sob\u0105 wsp\u00f3\u0142gra\u0107.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"621\" src=\"https:\/\/adaptivegrc.com\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/Cele-systemu-kontroli-wewnetrznej-1024x621.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-10724\" srcset=\"https:\/\/adaptivegrc.com\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/Cele-systemu-kontroli-wewnetrznej-1024x621.png 1024w, https:\/\/adaptivegrc.com\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/Cele-systemu-kontroli-wewnetrznej-300x182.png 300w, https:\/\/adaptivegrc.com\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/Cele-systemu-kontroli-wewnetrznej-766x465.png 766w, https:\/\/adaptivegrc.com\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/Cele-systemu-kontroli-wewnetrznej-165x100.png 165w, https:\/\/adaptivegrc.com\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/Cele-systemu-kontroli-wewnetrznej.png 1500w\" sizes=\"(max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\" id=\"na-czym-polega-model-trzech-linii-potrojna-straz\">Na czym polega model trzech linii? Potr\u00f3jna stra\u017c.<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">To esencja Rekomendacji H. System powinien opiera\u0107 si\u0119 na trzech liniach. Pierwsz\u0105 lini\u0105 jest dzia\u0142alno\u015b\u0107 operacyjna i operacyjne zarz\u0105dzanie ryzykiem. Drug\u0105 s\u0105 dedykowane jednostki odpowiedzialne za zarz\u0105dzanie ryzykiem i kom\u00f3rka ds. zgodno\u015bci. Trzeci\u0105 lini\u0119 stanowi audyt wewn\u0119trzny. Podstawow\u0105 zasad\u0105 jest, \u017ce mechanizmy kontroli i monitorowania dzia\u0142aj\u0105 na wszystkich trzech liniach . Ka\u017cdy pracownik stosuje i nadzoruje mechanizmy kontrolne w ramach swoich obowi\u0105zk\u00f3w s\u0142u\u017cbowych.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-table\"><table class=\"has-fixed-layout\"><thead><tr><th>Linia<\/th><th>Kto<\/th><th>G\u0142\u00f3wne zadania<\/th><th>Przyk\u0142ad<\/th><\/tr><\/thead><tbody><tr><td>Pierwsza<\/td><td>jednostki biznesowe i operacyjne<\/td><td>zarz\u0105dzanie ryzykiem w bie\u017c\u0105cej dzia\u0142alno\u015bci, stosowanie mechanizm\u00f3w kontrolnych<\/td><td>doradca weryfikuj\u0105cy dokumentacj\u0119 kredytow\u0105 (samokontrola)<\/td><\/tr><tr><td>Druga<\/td><td>kom\u00f3rki zarz\u0105dzania ryzykiem, kom\u00f3rka ds. zgodno\u015bci<\/td><td>niezale\u017cne monitorowanie pierwszej linii (weryfikacja bie\u017c\u0105ca, testowanie pionowe), zarz\u0105dzanie ryzykiem braku zgodno\u015bci<\/td><td>testowanie przestrzegania limit\u00f3w kredytowych<\/td><\/tr><tr><td>Trzecia<\/td><td>kom\u00f3rka audytu wewn\u0119trznego<\/td><td>niezale\u017cna ocena adekwatno\u015bci i skuteczno\u015bci obu system\u00f3w<\/td><td>badanie audytowe procesu sprawozdawczo\u015bci<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\" id=\"kto-za-co-odpowiada-trzy-linie-w-praktyce\">Kto za co odpowiada: trzy linie w praktyce<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Pierwsza linia obejmuje w\u0142a\u015bcicieli proces\u00f3w i pracownik\u00f3w realizuj\u0105cych zadania na co dzie\u0144, kt\u00f3rzy maj\u0105 wdra\u017ca\u0107 kontrole, stosowa\u0107 jej w codziennej dzia\u0142alno\u015bci oraz reagowa\u0107 na nieprawid\u0142owo\u015bci.&nbsp; Kontrola jest wbudowana w codzienne obowi\u0105zki operacyjne ka\u017cdego pracownika na pierwszej linii, kt\u00f3ry, wykonuj\u0105c swoj\u0105 prac\u0119, realizuje podstawowe mechanizmy kontrolne: samokontrol\u0119, weryfikacj\u0119 przez drug\u0105 osob\u0119, przestrzeganie okre\u015blonych limit\u00f3w ryzyka. Rekomendacja H k\u0142adzie przy tym olbrzymi nacisk na to, jak na pierwszej linii traktowane s\u0105 b\u0142\u0119dy i anomalie. Je\u015bli pracownik wykryje znacz\u0105c\u0105 lub krytyczn\u0105 nieprawid\u0142owo\u015b\u0107, nie ma prawa jej zatai\u0107 ani pr\u00f3bowa\u0107 naprawi\u0107 \u201epo cichu\u201d, ale musi uruchomi\u0107 sformalizowan\u0105 \u015bcie\u017ck\u0119 eskalacji przewidzian\u0105 w procedurach banku; nieprawid\u0142owo\u015bci krytyczne trafiaj\u0105 niezw\u0142ocznie do zarz\u0105du, a za zg\u0142oszeniem id\u0105 \u015brodki naprawcze i dyscyplinuj\u0105ce.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Kom\u00f3rki drugiej linii maj\u0105 podw\u00f3jny mandat i dzia\u0142aj\u0105 na dw\u00f3ch uzupe\u0142niaj\u0105cych si\u0119 poziomach: operacyjnym (weryfikacja i testy) oraz zarz\u0105dczym (proces zarz\u0105dzania ryzykiem, <em>compliance<\/em>). Na poziomie operacyjnym prowadzi pionow\u0105 weryfikacj\u0119 bie\u017c\u0105c\u0105 i pionowe testy pierwszej linii tam, gdzie ryzyko braku zgodno\u015bci jest najwi\u0119ksze: m.in. ochrona konsumenta, przeciwdzia\u0142anie praniu pieni\u0119dzy czy konflikty interes\u00f3w. Na poziomie zarz\u0105dczym prowadzi proces zarz\u0105dzania ryzykiem braku zgodno\u015bci, a wyniki co kwarta\u0142 raportuje zarz\u0105dowi i radzie nadzorczej. Niezale\u017cno\u015b\u0107 kom\u00f3rki ds. zgodno\u015bci jest chroniona: jej szef podlega bezpo\u015brednio prezesowi lub wyznaczonemu cz\u0142onkowi zarz\u0105du, a jego wynagrodzenie zmienne nie mo\u017ce zale\u017ce\u0107 od wynik\u00f3w finansowych obszar\u00f3w, kt\u00f3re kontroluje. Regulamin i dost\u0119p do informacji kom\u00f3rki ds. zgodno\u015bci gwarantuj\u0105 zarz\u0105d i rada nadzorcza.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><a href=\"https:\/\/adaptivegrc.com\/pl\/rozwiazania-biznesowe\/audyt-wewnetrzny\/\" data-type=\"solutions\" data-id=\"4079\">Audyt wewn\u0119trzny<\/a>, czyli trzecia linia, niezale\u017cnie ocenia systemy: zarz\u0105dzania ryzykiem, zarz\u0105dzania zgodno\u015bci\u0105 i kontroli wewn\u0119trznej. Dzia\u0142a na podstawie karty audytu, a prac\u0119 planuje wed\u0142ug uniwersum audytu (pe\u0142nej listy obszar\u00f3w, proces\u00f3w i jednostek, kt\u00f3re mog\u0105 podlega\u0107 badaniu) oraz mapy ryzyka (uporz\u0105dkowanego obrazu zagro\u017ce\u0144 z okre\u015blon\u0105 istotno\u015bci\u0105). Organizacyjnie podlega prezesowi zarz\u0105du, a wyniki bada\u0144 trafiaj\u0105 do rady nadzorczej lub komitetu audytu. Zarz\u0105d projektuje i wprowadza system, a rada nadzorcza nadzoruje go i co roku ocenia jego adekwatno\u015b\u0107 i skuteczno\u015b\u0107; bie\u017c\u0105ce monitorowanie mo\u017ce powierzy\u0107 komitetowi audytu, samej oceny nie.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\" id=\"czym-sa-mechanizmy-kontrolne-czyli-od-procedury-do-samokontroli\">Czym s\u0105 mechanizmy kontrolne, czyli od procedury do samokontroli.<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Sercem Rekomendacji H jest funkcja kontroli: wszystkie mechanizmy kontrolne w procesach banku, niezale\u017cne monitorowanie ich przestrzegania oraz raportowanie wynik\u00f3w. Rekomendacja wymienia jedena\u015bcie g\u0142\u00f3wnych rodzaj\u00f3w mechanizm\u00f3w: procedury, podzia\u0142 obowi\u0105zk\u00f3w (zasada \u201edw\u00f3ch par oczu\u201d), autoryzacj\u0119, kontrol\u0119 dost\u0119pu, kontrol\u0119 fizyczn\u0105, ewidencj\u0119 operacji, inwentaryzacj\u0119, dokumentowanie odst\u0119pstw, wska\u017aniki wydajno\u015bci, szkolenia i samokontrol\u0119.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Mechanizm mo\u017ce dzia\u0142a\u0107 prewencyjnie (limit uprawnie\u0144 blokuje zbyt du\u017c\u0105 transakcj\u0119), detekcyjnie (uzgodnienie sald ujawnia rozbie\u017cno\u015bci) albo korekcyjnie (procedura naprawcza po wykryciu b\u0142\u0119du). Mo\u017ce by\u0107 automatyczny, p\u00f3\u0142automatyczny lub manualny, przy czym Rekomendacja wprost przestrzega przed poleganiem w jakimkolwiek procesie wy\u0142\u0105cznie na mechanizmach manualnych.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Dla przyk\u0142adu, limit kredytowy to mechanizm kontroli ryzyka (system zarz\u0105dzania ryzykiem), a procedura zapewniaj\u0105ca jego przestrzeganie to mechanizm kontrolny (system kontroli wewn\u0119trznej). Mechanizmy kontrolne pilnuj\u0105 pilnuj\u0105cych. Szczeg\u00f3ln\u0105 kategori\u0105 s\u0105 kluczowe mechanizmy kontrolne. Je\u015bli one zawiod\u0105, cele systemu mog\u0105 nie zosta\u0107 osi\u0105gni\u0119te. Musz\u0105 one by\u0107 przypisane co najmniej do proces\u00f3w istotnych, monitorowane z odpowiedni\u0105 cz\u0119stotliwo\u015bci\u0105 i obj\u0119te audytem.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"942\" src=\"https:\/\/adaptivegrc.com\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/Jakie-mechanizmy-kontrolne-powinny-byc-wdrozone-w-procesach-bankowych_-1024x942.png\" alt=\"rekomendacja H a mechanizmy kontrolne w procesach bankowych\" class=\"wp-image-10725\" srcset=\"https:\/\/adaptivegrc.com\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/Jakie-mechanizmy-kontrolne-powinny-byc-wdrozone-w-procesach-bankowych_-1024x942.png 1024w, https:\/\/adaptivegrc.com\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/Jakie-mechanizmy-kontrolne-powinny-byc-wdrozone-w-procesach-bankowych_-300x276.png 300w, https:\/\/adaptivegrc.com\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/Jakie-mechanizmy-kontrolne-powinny-byc-wdrozone-w-procesach-bankowych_-767x706.png 767w, https:\/\/adaptivegrc.com\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/Jakie-mechanizmy-kontrolne-powinny-byc-wdrozone-w-procesach-bankowych_-109x100.png 109w, https:\/\/adaptivegrc.com\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/Jakie-mechanizmy-kontrolne-powinny-byc-wdrozone-w-procesach-bankowych_.png 1500w\" sizes=\"(max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\" id=\"czym-jest-matryca-funkcji-kontroli\">Czym jest matryca funkcji kontroli?<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Matryca funkcji kontroli to dokument (zwykle tabela), kt\u00f3ry wi\u0105\u017ce cele og\u00f3lne i szczeg\u00f3\u0142owe systemu kontroli wewn\u0119trznej z procesami istotnymi banku, kluczowymi mechanizmami kontrolnymi i przypisanym im niezale\u017cnym monitorowaniem. Matryc\u0119 prowadzi wyznaczona kom\u00f3rka drugiej linii, a za jej aktualno\u015b\u0107 odpowiadaj\u0105 wskazani z nazwiska pracownicy w poszczeg\u00f3lnych jednostkach banku, kt\u00f3rzy maj\u0105 obowi\u0105zek bez zw\u0142oki zg\u0142asza\u0107 do niej ka\u017cd\u0105 zmian\u0119. Banki sp\u00f3\u0142dzielcze w systemie ochrony mog\u0105 poprzesta\u0107 na matrycy uproszczonej.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Matryca to centrum operacyjne ca\u0142ego systemu i pierwszy dokument, o kt\u00f3ry poprosi audytor albo inspekcja KNF. Ten jeden dokument dowodzi, \u017ce bank wie, co i jak kontroluje i kto to sprawdza.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Wi\u0119cej o MFK przeczytasz w naszym artykule: <a href=\"https:\/\/adaptivegrc.com\/pl\/materialy\/artykuly\/matryca-kontroli-wewnetrznej-narzedzie-ktore-robi-roznice\/\">Matryca kontroli wewn\u0119trznej \u2013 narz\u0119dzie, kt\u00f3re robi r\u00f3\u017cnic\u0119<\/a><\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\" id=\"jak-monitorowac-i-testowac-mechanizmy\">Jak monitorowa\u0107 i testowa\u0107 mechanizmy?<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Niezale\u017cne monitorowanie mechanizm\u00f3w kontrolnych ma dwie metody i dwa kierunki. Weryfikacja bie\u017c\u0105ca odbywa si\u0119 przed rozpocz\u0119ciem lub w trakcie czynno\u015bci (np. zatwierdzenie operacji przez prze\u0142o\u017conego), testowanie za\u015b po jej zako\u0144czeniu, na wybranej pr\u00f3bie i z udokumentowanym wynikiem. Monitorowanie poziome toczy si\u0119 w ramach tej samej linii, pionowe oznacza sprawdzanie pierwszej linii przez drug\u0105.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">W procesach istotnych najwa\u017cniejsze jest pionowe testowanie kluczowych mechanizm\u00f3w, przy czym tak\u017ce w monitorowaniu poziomym obowi\u0105zuje zasada, \u017ce nikt nie monitoruje w\u0142asnej pracy. Testowanie wymaga regulacji wewn\u0119trznych (plan, odpowiedzialne kom\u00f3rki, zakres, cz\u0119stotliwo\u015b\u0107, dob\u00f3r pr\u00f3by), a ka\u017cdy test zostawia dowody kontroli: podpisy, raporty itp. Czego nie udokumentowano, tego r\u00f3wnie dobrze mog\u0142o nie by\u0107.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\" id=\"raportowanie-i-nadzor-nad-systemem-kontroli-czyli-co-slyszy-zarzad\">Raportowanie i nadz\u00f3r nad systemem kontroli, czyli co s\u0142yszy zarz\u0105d?<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Wykryte nieprawid\u0142owo\u015bci podlegaj\u0105 kategoryzacji (przynajmniej na znacz\u0105ce i krytyczne) i maj\u0105 okre\u015blone \u015bcie\u017cki eskalacji. Krytyczne trafiaj\u0105 niezw\u0142ocznie do zarz\u0105du, a wykryte przez audyt tak\u017ce do rady nadzorczej. Regularnie raportowane s\u0105 wyniki testowania pionowego wraz ze statusem \u015brodk\u00f3w naprawczych. Kom\u00f3rka ds. zgodno\u015bci co kwarta\u0142 informuje o ryzyku braku zgodno\u015bci, a audyt co najmniej raz na p\u00f3\u0142 roku o realizacji planu.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ca\u0142o\u015b\u0107 spina coroczna ocena adekwatno\u015bci i skuteczno\u015bci systemu przez rad\u0119 nadzorcz\u0105, oparta na informacjach zarz\u0105du, raportach z audyt\u00f3w i kom\u00f3rki ds. zgodno\u015bci, ustaleniach bieg\u0142ego rewidenta i wynikach inspekcji KNF. Ka\u017cdy bank publikuje te\u017c opis swojego systemu kontroli wewn\u0119trznej, zwykle na stronie internetowej.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\" id=\"latwo-zalecic-trudniej-wdrozyc-najczestsze-wyzwania\">\u0141atwo zaleci\u0107, trudniej wdro\u017cy\u0107: najcz\u0119stsze wyzwania<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Po o\u015bmiu latach Rekomendacj\u0119 H formalnie wdro\u017cy\u0142y wszystkie banki, ale praktycy oceniaj\u0105 jako\u015b\u0107 wdro\u017ce\u0144 jako nier\u00f3wn\u0105. Kom\u00f3rki <em>compliance<\/em> bywaj\u0105 na papierze niezale\u017cne, a w praktyce maj\u0105 zbyt ma\u0142o zasob\u00f3w, by realnie testowa\u0107 pierwsz\u0105 lini\u0119. Mniejsze banki z trudem obsadzaj\u0105 trzy linie bez konfliktu r\u00f3l. Wyzwaniem jest te\u017c ci\u0105g\u0142o\u015b\u0107: matryc\u0119, dowody testowania i kaskad\u0119 raport\u00f3w trzeba utrzymywa\u0107 na bie\u017c\u0105co, a nie odhacza\u0107 raz do roku, co bywa problematyczne przy ograniczonej liczbie pracownik\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Wreszcie: Rekomendacja powsta\u0142a przed er\u0105 narz\u0119dzi GRC i milczy o platformach GRC, automatyzacji, sztucznej inteligencji czy DORA. Prze\u0142o\u017cenie oczekiwa\u0144 z 2017 roku na realia technologiczne 2026 roku pozostaje zadaniem samych bank\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\" id=\"z-arkuszy-do-systemu-jak-technologia-grc-wspiera-zgodnosc-z-rekomendacja-h\">Z arkuszy do systemu: jak technologia GRC wspiera zgodno\u015b\u0107 z Rekomendacj\u0105 H?<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Rekomendacja H nie nakazuje stosowania \u017cadnego narz\u0119dzia, ale jej wymagania odpowiadaj\u0105 w\u0142a\u015bnie temu, do czego stworzono oprogramowanie GRC (<em>Governance, Risk, and Compliance<\/em> \u2013 \u0142ad korporacyjny, zarz\u0105dzanie ryzykiem i zgodno\u015b\u0107). Matryca staje si\u0119 w nim centralnym rejestrem z w\u0142a\u015bcicielami i histori\u0105 wersji, testy maj\u0105 zaplanowane przep\u0142ywy pracy z dowodami, a eskalacja rusza automatycznie wed\u0142ug kategorii. Raporty kwartalne i roczne powstaj\u0105 z tych samych danych, a \u015blad audytowy zapisuje si\u0119 sam.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Tymczasem matryca w Excelu szybko traci aktualno\u015b\u0107, bo nikt nie wymusza aktualizacji, nie ma historii zmian ani automatycznej eskalacji. Platforma do zarz\u0105dzania zgodno\u015bci\u0105 czyni obowi\u0105zek aktualizacji egzekwowalnym. Oprogramowanie GRC wype\u0142nia te\u017c luk\u0119 wytykan\u0105 przez praktyk\u00f3w: asystent AI potrafi stre\u015bci\u0107 zmiany regulacyjne, przygotowa\u0107 projekt opisu mechanizmu i zasygnalizowa\u0107 anomalie w wynikach test\u00f3w. Decyzje podejmuje cz\u0142owiek, ale papierologi\u0105 zajmuje si\u0119 maszyna.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\" id=\"dobre-praktyki-na-koniec-jak-zbudowac-skuteczny-system-kontroli-wewnetrznej\">Dobre praktyki na koniec: jak zbudowa\u0107 skuteczny system kontroli wewn\u0119trznej?<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Zacznij od proces\u00f3w istotnych, a nie od wszystkiego naraz \u2013 to na nich najbardziej koncentruje si\u0119 KNF i to one przes\u0105dzaj\u0105 o realizacji cel\u00f3w systemu. Definiuj kluczowe mechanizmy oszcz\u0119dnie: je\u015bli wszystko jest kluczowe, to nic nie jest. Daj kom\u00f3rce ds. <em>compliance<\/em> realne zasoby i realn\u0105 \u015bcie\u017ck\u0119 raportowania \u2013 niezale\u017cno\u015b\u0107 na papierze niewiele znaczy, je\u015bli zesp\u00f3\u0142 jest zbyt ma\u0142y, by testowa\u0107 pierwsz\u0105 lini\u0119, a jego szef nie ma bezpo\u015bredniego doj\u015bcia do zarz\u0105du i rady nadzorczej. Traktuj matryc\u0119 jak \u017cywy dokument z konkretnymi w\u0142a\u015bcicielami aktualizacji: ka\u017cda zmiana procesu lub mechanizmu powinna by\u0107 zg\u0142aszana bez zw\u0142oki przez konkretn\u0105, wskazan\u0105 imiennie osob\u0119. Zautomatyzuj zbieranie dowod\u00f3w, zanim dodasz kolejne kontrole \u2013 bez podpis\u00f3w, potwierdze\u0144 i raport\u00f3w test dla nadzorcy po prostu nie istnieje, a r\u0119czne gromadzenie tych \u015blad\u00f3w przy ka\u017cdym cyklu testowania szybko staje si\u0119 w\u0105skim gard\u0142em. Coroczn\u0105 ocen\u0119 rady nadzorczej traktuj jak termin, kt\u00f3ry dyscyplinuje ca\u0142oroczne dzia\u0142ania: lepiej pracowa\u0107 pod ten przegl\u0105d przez ca\u0142y rok, ni\u017c nadrabia\u0107 wszystko na kilka tygodni przed nim.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\" id=\"faq\">FAQ<\/h2>\n\n\n<div class=\"wp-block-uagb-faq uagb-faq__outer-wrap uagb-block-e8ce74f5 uagb-faq-icon-row uagb-faq-layout-accordion uagb-faq-expand-first-true uagb-faq-inactive-other-true uagb-faq__wrap uagb-buttons-layout-wrap uagb-faq-equal-height     \" data-faqtoggle=\"true\" role=\"tablist\"><div class=\"wp-block-uagb-faq-child uagb-faq-child__outer-wrap uagb-faq-item uagb-block-154ccbb2 \" role=\"tab\" tabindex=\"0\"><div class=\"uagb-faq-questions-button uagb-faq-questions\">\t\t\t<span class=\"uagb-icon uagb-faq-icon-wrap\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t<svg xmlns=\"https:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\" viewBox= \"0 0 448 512\"><path d=\"M432 256c0 17.69-14.33 32.01-32 32.01H256v144c0 17.69-14.33 31.99-32 31.99s-32-14.3-32-31.99v-144H48c-17.67 0-32-14.32-32-32.01s14.33-31.99 32-31.99H192v-144c0-17.69 14.33-32.01 32-32.01s32 14.32 32 32.01v144h144C417.7 224 432 238.3 432 256z\"><\/path><\/svg>\n\t\t\t\t\t\t\t<\/span>\n\t\t\t\t\t\t<span class=\"uagb-icon-active uagb-faq-icon-wrap\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t<svg xmlns=\"https:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\" viewBox= \"0 0 448 512\"><path d=\"M400 288h-352c-17.69 0-32-14.32-32-32.01s14.31-31.99 32-31.99h352c17.69 0 32 14.3 32 31.99S417.7 288 400 288z\"><\/path><\/svg>\n\t\t\t\t\t\t\t<\/span>\n\t\t\t<span class=\"uagb-question\">Czym jest Rekomendacja H KNF?<\/span><\/div><div class=\"uagb-faq-content\"><p>To wytyczne KNF okre\u015blaj\u0105ce, jak bank powinien zorganizowa\u0107 system kontroli wewn\u0119trznej oparty na trzech liniach \u2013 od codziennych mechanizm\u00f3w kontrolnych, przez niezale\u017cny audyt, po nadz\u00f3r zarz\u0105du i rady nadzorczej.<\/p><\/div><\/div><div class=\"wp-block-uagb-faq-child uagb-faq-child__outer-wrap uagb-faq-item uagb-block-d0851ce4 \" role=\"tab\" tabindex=\"0\"><div class=\"uagb-faq-questions-button uagb-faq-questions\">\t\t\t<span class=\"uagb-icon uagb-faq-icon-wrap\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t<svg xmlns=\"https:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\" viewBox= \"0 0 448 512\"><path d=\"M432 256c0 17.69-14.33 32.01-32 32.01H256v144c0 17.69-14.33 31.99-32 31.99s-32-14.3-32-31.99v-144H48c-17.67 0-32-14.32-32-32.01s14.33-31.99 32-31.99H192v-144c0-17.69 14.33-32.01 32-32.01s32 14.32 32 32.01v144h144C417.7 224 432 238.3 432 256z\"><\/path><\/svg>\n\t\t\t\t\t\t\t<\/span>\n\t\t\t\t\t\t<span class=\"uagb-icon-active uagb-faq-icon-wrap\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t<svg xmlns=\"https:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\" viewBox= \"0 0 448 512\"><path d=\"M400 288h-352c-17.69 0-32-14.32-32-32.01s14.31-31.99 32-31.99h352c17.69 0 32 14.3 32 31.99S417.7 288 400 288z\"><\/path><\/svg>\n\t\t\t\t\t\t\t<\/span>\n\t\t\t<span class=\"uagb-question\">Czy Rekomendacja H jest prawnie wi\u0105\u017c\u0105ca?<\/span><\/div><div class=\"uagb-faq-content\"><p>Formalnie nie \u2013 to zbi\u00f3r dobrych praktyk, tzw. prawo mi\u0119kkie wydane na podstawie Prawa bankowego. W praktyce jednak KNF ocenia jej stosowanie w ramach nadzoru, a wszelkie odst\u0119pstwa bank musi umie\u0107 przekonuj\u0105co uzasadni\u0107.<\/p><\/div><\/div><div class=\"wp-block-uagb-faq-child uagb-faq-child__outer-wrap uagb-faq-item uagb-block-32a3871c \" role=\"tab\" tabindex=\"0\"><div class=\"uagb-faq-questions-button uagb-faq-questions\">\t\t\t<span class=\"uagb-icon uagb-faq-icon-wrap\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t<svg xmlns=\"https:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\" viewBox= \"0 0 448 512\"><path d=\"M432 256c0 17.69-14.33 32.01-32 32.01H256v144c0 17.69-14.33 31.99-32 31.99s-32-14.3-32-31.99v-144H48c-17.67 0-32-14.32-32-32.01s14.33-31.99 32-31.99H192v-144c0-17.69 14.33-32.01 32-32.01s32 14.32 32 32.01v144h144C417.7 224 432 238.3 432 256z\"><\/path><\/svg>\n\t\t\t\t\t\t\t<\/span>\n\t\t\t\t\t\t<span class=\"uagb-icon-active uagb-faq-icon-wrap\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t<svg xmlns=\"https:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\" viewBox= \"0 0 448 512\"><path d=\"M400 288h-352c-17.69 0-32-14.32-32-32.01s14.31-31.99 32-31.99h352c17.69 0 32 14.3 32 31.99S417.7 288 400 288z\"><\/path><\/svg>\n\t\t\t\t\t\t\t<\/span>\n\t\t\t<span class=\"uagb-question\">Czym jest matryca funkcji kontroli?<\/span><\/div><div class=\"uagb-faq-content\"><p>Dokumentem (zwykle tabel\u0105) wi\u0105\u017c\u0105cym cele systemu kontroli wewn\u0119trznej z procesami istotnymi, kluczowymi mechanizmami kontrolnymi i ich niezale\u017cnym monitorowaniem. To zwykle pierwszy dokument, o kt\u00f3ry prosi audytor lub inspekcja KNF.<\/p><\/div><\/div><div class=\"wp-block-uagb-faq-child uagb-faq-child__outer-wrap uagb-faq-item uagb-block-51888bfa \" role=\"tab\" tabindex=\"0\"><div class=\"uagb-faq-questions-button uagb-faq-questions\">\t\t\t<span class=\"uagb-icon uagb-faq-icon-wrap\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t<svg xmlns=\"https:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\" viewBox= \"0 0 448 512\"><path d=\"M432 256c0 17.69-14.33 32.01-32 32.01H256v144c0 17.69-14.33 31.99-32 31.99s-32-14.3-32-31.99v-144H48c-17.67 0-32-14.32-32-32.01s14.33-31.99 32-31.99H192v-144c0-17.69 14.33-32.01 32-32.01s32 14.32 32 32.01v144h144C417.7 224 432 238.3 432 256z\"><\/path><\/svg>\n\t\t\t\t\t\t\t<\/span>\n\t\t\t\t\t\t<span class=\"uagb-icon-active uagb-faq-icon-wrap\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t<svg xmlns=\"https:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\" viewBox= \"0 0 448 512\"><path d=\"M400 288h-352c-17.69 0-32-14.32-32-32.01s14.31-31.99 32-31.99h352c17.69 0 32 14.3 32 31.99S417.7 288 400 288z\"><\/path><\/svg>\n\t\t\t\t\t\t\t<\/span>\n\t\t\t<span class=\"uagb-question\">Czym r\u00f3\u017cni si\u0119 weryfikacja bie\u017c\u0105ca od testowania?<\/span><\/div><div class=\"uagb-faq-content\"><p>Weryfikacja bie\u017c\u0105ca odbywa si\u0119 przed czynno\u015bci\u0105 lub w jej trakcie \u2013 na przyk\u0142ad prze\u0142o\u017cony zatwierdza operacj\u0119, zanim zostanie wykonana. Testowanie nast\u0119puje po jej zako\u0144czeniu, na wybranej pr\u00f3bie i z udokumentowanym wynikiem.<\/p><\/div><\/div><div class=\"wp-block-uagb-faq-child uagb-faq-child__outer-wrap uagb-faq-item uagb-block-84600d9c \" role=\"tab\" tabindex=\"0\"><div class=\"uagb-faq-questions-button uagb-faq-questions\">\t\t\t<span class=\"uagb-icon uagb-faq-icon-wrap\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t<svg xmlns=\"https:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\" viewBox= \"0 0 448 512\"><path d=\"M432 256c0 17.69-14.33 32.01-32 32.01H256v144c0 17.69-14.33 31.99-32 31.99s-32-14.3-32-31.99v-144H48c-17.67 0-32-14.32-32-32.01s14.33-31.99 32-31.99H192v-144c0-17.69 14.33-32.01 32-32.01s32 14.32 32 32.01v144h144C417.7 224 432 238.3 432 256z\"><\/path><\/svg>\n\t\t\t\t\t\t\t<\/span>\n\t\t\t\t\t\t<span class=\"uagb-icon-active uagb-faq-icon-wrap\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t<svg xmlns=\"https:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\" viewBox= \"0 0 448 512\"><path d=\"M400 288h-352c-17.69 0-32-14.32-32-32.01s14.31-31.99 32-31.99h352c17.69 0 32 14.3 32 31.99S417.7 288 400 288z\"><\/path><\/svg>\n\t\t\t\t\t\t\t<\/span>\n\t\t\t<span class=\"uagb-question\">Czy do zgodno\u015bci z Rekomendacj\u0105 H potrzebne jest oprogramowanie GRC?<\/span><\/div><div class=\"uagb-faq-content\"><p>Nie \u2013 Rekomendacja H nie nakazuje \u017cadnego narz\u0119dzia i mo\u017cna j\u0105 wdro\u017cy\u0107 tak\u017ce w arkuszach. W praktyce jednak platforma GRC idealnie spe\u0142nia jej wymagania: centralizuje matryc\u0119, automatyzuje zbieranie dowod\u00f3w i eskalacj\u0119 oraz tworzy raporty kwartalne i roczne z jednego \u017ar\u00f3d\u0142a danych.<\/p><\/div><\/div><div class=\"wp-block-uagb-faq-child uagb-faq-child__outer-wrap uagb-faq-item uagb-block-5a501da8 \" role=\"tab\" tabindex=\"0\"><div class=\"uagb-faq-questions-button uagb-faq-questions\">\t\t\t<span class=\"uagb-icon uagb-faq-icon-wrap\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t<svg xmlns=\"https:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\" viewBox= \"0 0 448 512\"><path d=\"M432 256c0 17.69-14.33 32.01-32 32.01H256v144c0 17.69-14.33 31.99-32 31.99s-32-14.3-32-31.99v-144H48c-17.67 0-32-14.32-32-32.01s14.33-31.99 32-31.99H192v-144c0-17.69 14.33-32.01 32-32.01s32 14.32 32 32.01v144h144C417.7 224 432 238.3 432 256z\"><\/path><\/svg>\n\t\t\t\t\t\t\t<\/span>\n\t\t\t\t\t\t<span class=\"uagb-icon-active uagb-faq-icon-wrap\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t<svg xmlns=\"https:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\" viewBox= \"0 0 448 512\"><path d=\"M400 288h-352c-17.69 0-32-14.32-32-32.01s14.31-31.99 32-31.99h352c17.69 0 32 14.3 32 31.99S417.7 288 400 288z\"><\/path><\/svg>\n\t\t\t\t\t\t\t<\/span>\n\t\t\t<span class=\"uagb-question\">Jakie s\u0105 g\u0142\u00f3wne za\u0142o\u017cenia rekomendacji H?<\/span><\/div><div class=\"uagb-faq-content\"><p>Rekomendacja H KNF dotyczy systemu kontroli wewn\u0119trznej w bankach (wersja z 2017 r.) i traktuje ten system jako odr\u0119bny od systemu zarz\u0105dzania ryzykiem, oparty na w\u0142asnym zbiorze mechanizm\u00f3w kontrolnych. Uwzgl\u0119dnia istotne zmiany w otoczeniu regulacyjnym, jakie nast\u0105pi\u0142y od nowelizacji z 2011 r., w tym rozwi\u0105zania mi\u0119dzynarodowe i europejskie. System opiera si\u0119 na modelu trzech linii obrony: pierwsza to dzia\u0142alno\u015b\u0107 biznesowa, druga to kom\u00f3rka ds. zgodno\u015bci, a trzecia \u2013 kom\u00f3rka audytu wewn\u0119trznego, przy czym ka\u017cdej linii przypisane s\u0105 odpowiednie mechanizmy kontrolne. Celem rekomendacji jest zapewnienie skuteczno\u015bci i efektywno\u015bci dzia\u0142ania banku, wiarygodno\u015bci sprawozdawczo\u015bci finansowej oraz zgodno\u015bci dzia\u0142ania z przepisami prawa i regulacjami wewn\u0119trznymi<\/p><\/div><\/div><\/div>\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Czym jest Rekomendacja H i dlaczego ma znaczenie? Rekomendacja H, definiowana jako zbi\u00f3r dobrych praktyk, to tzw. prawo mi\u0119kkie, wydane na podstawie art. 137 ust. 1 pkt 5 Prawa bankowego. Formalnie&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":12,"featured_media":10723,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_eb_attr":"","inline_featured_image":false,"_uag_custom_page_level_css":"","footnotes":""},"tags":[],"class_list":["post-10722","articles","type-articles","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry"],"acf":[],"uagb_featured_image_src":{"full":["https:\/\/adaptivegrc.com\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/Zaufanie-to-za-malo_-czym-jest-Rekomendacja-H-KNF-i-jak-zbudowac-system-kontroli-scaled.jpg",2560,1920,false],"thumbnail":["https:\/\/adaptivegrc.com\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/Zaufanie-to-za-malo_-czym-jest-Rekomendacja-H-KNF-i-jak-zbudowac-system-kontroli-150x150.jpg",150,150,true],"medium":["https:\/\/adaptivegrc.com\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/Zaufanie-to-za-malo_-czym-jest-Rekomendacja-H-KNF-i-jak-zbudowac-system-kontroli-300x225.jpg",300,225,true],"medium_large":["https:\/\/adaptivegrc.com\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/Zaufanie-to-za-malo_-czym-jest-Rekomendacja-H-KNF-i-jak-zbudowac-system-kontroli-768x576.jpg",640,480,true],"large":["https:\/\/adaptivegrc.com\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/Zaufanie-to-za-malo_-czym-jest-Rekomendacja-H-KNF-i-jak-zbudowac-system-kontroli-1024x768.jpg",640,480,true],"1536x1536":["https:\/\/adaptivegrc.com\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/Zaufanie-to-za-malo_-czym-jest-Rekomendacja-H-KNF-i-jak-zbudowac-system-kontroli-1536x1152.jpg",1536,1152,true],"2048x2048":["https:\/\/adaptivegrc.com\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/Zaufanie-to-za-malo_-czym-jest-Rekomendacja-H-KNF-i-jak-zbudowac-system-kontroli-2048x1536.jpg",2048,1536,true],"logo":["https:\/\/adaptivegrc.com\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/Zaufanie-to-za-malo_-czym-jest-Rekomendacja-H-KNF-i-jak-zbudowac-system-kontroli-133x100.jpg",133,100,true]},"uagb_author_info":{"display_name":"\u0141ukasz Krzewicki","author_link":"https:\/\/adaptivegrc.com\/pl\/author\/lukasz-krzewicki\/"},"uagb_comment_info":0,"uagb_excerpt":"Czym jest Rekomendacja H i dlaczego ma znaczenie? Rekomendacja H, definiowana jako zbi\u00f3r dobrych praktyk, to tzw. prawo mi\u0119kkie, wydane na podstawie art. 137 ust. 1 pkt 5 Prawa bankowego. Formalnie...","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/adaptivegrc.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/articles\/10722","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/adaptivegrc.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/articles"}],"about":[{"href":"https:\/\/adaptivegrc.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/articles"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/adaptivegrc.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/12"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/adaptivegrc.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=10722"}],"version-history":[{"count":14,"href":"https:\/\/adaptivegrc.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/articles\/10722\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":10770,"href":"https:\/\/adaptivegrc.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/articles\/10722\/revisions\/10770"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/adaptivegrc.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/10723"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/adaptivegrc.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=10722"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/adaptivegrc.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=10722"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}