Na pierwszy rzut oka audyt wewn\u0119trzny i zewn\u0119trzny\u00a0r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 przede wszystkim tym, kto je przeprowadza: sw\u00f3j albo obcy. To wygodny skr\u00f3t, ale \u0142atwo prowadzi na manowce, bo nie ka\u017cda organizacja ma w\u0142asn\u0105 kom\u00f3rk\u0119 audytu wewn\u0119trznego, a te same zadania mo\u017cna przecie\u017c zleci\u0107 firmie z zewn\u0105trz. Mimo to, taki audyt pozostaje audytem wewn\u0119trznym. W praktyce niestety granice definicyjne tych dw\u00f3ch poj\u0119\u0107 bywaj\u0105 p\u0142ynne. Innymi s\u0142owy, to,<\/ins> co ludzie nazywaj\u0105 audytem wewn\u0119trznym i zewn\u0119trznym niekoniecznie mie\u015bci si\u0119 w jednoznacznych ramach. Zamiast pyta\u0107 \u201ekto”, najlepiej zapyta\u0107: dla kogo i po co, czyli w jakim celu jest przeprowadzany audyt i przed kim odpowiada. R\u00f3\u017cnica opiera si\u0119 wi\u0119c na trzech filarach.<\/p>\n\n\n\n Pierwszy to mandat i adresat. Audyt wewn\u0119trzny powo\u0142uje sama organizacja na w\u0142asne potrzeby. S\u0142u\u017cy on zarz\u0105dowi, radzie nadzorczej czy komitetowi audytu i to przed nimi odpowiadaj\u0105 audytorzy. Audyt zewn\u0119trzny w swojej podstawowej, ustawowej postaci jest wymagany przez prawo i odpowiada przed osobami trzecimi: w\u0142a\u015bcicielami, pa\u0144stwem, opini\u0105 publiczn\u0105. Pierwszy patrzy do wewn\u0105trz, a drugi na zewn\u0105trz.<\/p>\n\n\n\n Drugi filar to przedmiot, czyli to, co audyt po\u015bwiadcza. Audyt zewn\u0119trzny wydaje opini\u0119 w jednej, \u015bci\u015ble okre\u015blonej sprawie, zwykle o tym, czy sprawozdanie finansowe przedstawia rzetelny i jasny obraz sytuacji jednostki. Audyt wewn\u0119trzny takiej opinii nie wydaje, ale za to mo\u017ce zaj\u0105\u0107 si\u0119 praktycznie wszystkim: ryzykiem, kontrol\u0105, \u0142adem organizacyjnym, efektywno\u015bci\u0105 proces\u00f3w, najcz\u0119\u015bciej skupiaj\u0105c si\u0119 na obszarach podwy\u017cszonego ryzyka.<\/p>\n\n\n\n Trzeci to re\u017cim niezale\u017cno\u015bci i charakter produktu. Audytor zewn\u0119trzny musi sta\u0107 ca\u0142kowicie poza badan\u0105 jednostk\u0105; jest to wpisany na list\u0119 bieg\u0142y rewident lub firma audytorska, zwi\u0105zana wymogami niezale\u017cno\u015bci, rotacji i zakazem \u015bwiadczenia cz\u0119\u015bci innych us\u0142ug na rzecz tego samego klienta; efektem jego pracy jest sformalizowana opinia, cz\u0119sto podawana do wiadomo\u015bci publicznej. Niezale\u017cno\u015b\u0107 audytu wewn\u0119trznego ma charakter organizacyjny: dzia\u0142a on wewn\u0105trz firmy, a jego raporty s\u0105 zwykle poufne, jednak podlega on zwykle bezpo\u015brednio funkcjonalnie radzie nadzorczej lub komitetowi audytu, co stanowi niejako najwy\u017cszy poziom niezale\u017cno\u015bci w firmie.<\/p>\n\n\n\n W maksymalnym uproszczeniu, audyt wewn\u0119trzny s\u0142u\u017cy organizacji w ocenie sprawno\u015bci jej dzia\u0142ania, a audyt zewn\u0119trzny s\u0142u\u017cy wydaniu niezale\u017cnej opinii na temat jakiego\u015b obszaru dzia\u0142alno\u015bci organizacji, zwykle jako warunek spe\u0142nienia zewn\u0119trznych wymog\u00f3w. Powy\u017csze trzy aspekty przes\u0105dzaj\u0105 o tym czy audyt okre\u015blimy jako zewn\u0119trzny czy jako wewn\u0119trzny. Inne ich cechy, kt\u00f3re cz\u0119sto wymienia si\u0119 z nimi jednym tchem, to raczej typowe tendencje ni\u017c twarde regu\u0142y. Samo poj\u0119cie \u201eaudytu zewn\u0119trznego” bywa bardzo pojemne, obejmuj\u0105c audyty finansowe, ale tak\u017ce certyfikacyjne, projektowe czy doradcze, kt\u00f3re rz\u0105dz\u0105 si\u0119 w\u0142asnymi prawami. Bywa te\u017c tak, \u017ce z ustale\u0144 audytu zewn\u0119trznego korzysta samo kierownictwo.<\/p>\n\n\n\n Tak wi\u0119c, audyt wewn\u0119trzny to proces kontrolny prowadzony na bie\u017c\u0105co na potrzeby samej organizacji. Cho\u0107 audyt wewn\u0119trzny<\/a> dzia\u0142a wewn\u0105trz firmy, kluczowa jest jego niezale\u017cno\u015b\u0107 i obiektywizm. Dla zachowania bezstronno\u015bci kom\u00f3rka audytu powinna podlega\u0107 funkcjonalnie radzie nadzorczej lub komitetowi audytu, a jedynie administracyjnie zarz\u0105dowi. Jego celem jest upewnienie si\u0119, \u017ce w organizacji wszystko przebiega sprawnie i prawid\u0142owo. I potencjalnie mo\u017ce to by\u0107 naprawd\u0119 wszystko. Audyt wewn\u0119trzny mo\u017ce koncentrowa\u0107 si\u0119 na konkretnym obszarze funkcjonowania organizacji, takim jak zarz\u0105dzanie ryzykiem, \u0142ad korporacyjny, zarz\u0105dzanie finansami, efektywno\u015b\u0107 operacyjna, czy compliance<\/a><\/em>, jednak w wi\u0119kszo\u015bci przypadk\u00f3w jego zakres jest szeroki i elastyczny, w zale\u017cno\u015bci od potrzeb, przy czym prace planuje si\u0119 w oparciu o analiz\u0119 ryzyka, koncentruj\u0105c si\u0119 na obszarach o najwy\u017cszym ryzyku. Audytorami s\u0105 w tym przypadku wyspecjalizowani pracownicy firmy lub zewn\u0119trzny podwykonawca zatrudniony specjalnie w tym celu. W obu przypadkach raporty trafiaj\u0105 na biurka kierownictwa i s\u0142u\u017c\u0105 doskonaleniu proces\u00f3w wewn\u0119trznych. Audyt wewn\u0119trzny \u0142\u0105czy przy tym dwie role: funkcj\u0119 zapewniaj\u0105c\u0105, czyli obiektywn\u0105 ocen\u0119 proces\u00f3w oraz funkcj\u0119 doradcz\u0105, wspieraj\u0105c\u0105 kierownictwo w usprawnianiu organizacji. Audyt wewn\u0119trzny nie jest jednorazowym dzia\u0142aniem o ograniczonym zasi\u0119gu, ale procesem ustawicznym.<\/p>\n\n\n\n Audyt zewn\u0119trzny to nie to samo co audyt wewn\u0119trzny przeprowadzony przez podmiot trzeci. To by\u0142by nadal audyt wewn\u0119trzny, tyle \u017ce zlecony podwykonawcy. Samo poj\u0119cie audytu zewn\u0119trznego jest do\u015b\u0107 szerokie i obejmuje zar\u00f3wno audyt finansowy, jak i audyty certyfikacyjne czy audyty projekt\u00f3w. Ten artyku\u0142 odnosi si\u0119 przede wszystkim do jego najcz\u0119stszej formy, czyli niezale\u017cnego badania sprawozda\u0144 finansowych organizacji, przeprowadzanego na rzecz zewn\u0119trznych interesariuszy. W przypadku sp\u00f3\u0142ek gie\u0142dowych s\u0105 to akcjonariusze; w innych przypadkach mo\u017ce to by\u0107 pa\u0144stwo (reprezentuj\u0105ce interes publiczny) lub, na przyk\u0142ad, darczy\u0144cy organizacji charytatywnej, kt\u00f3rzy chc\u0105 mie\u0107 pewno\u015b\u0107, \u017ce ich \u015brodki s\u0105 w\u0142a\u015bciwie wydatkowane.<\/p>\n\n\n\n Poniewa\u017c g\u0142\u00f3wnym celem takiego audytu zewn\u0119trznego jest wydanie obiektywnej opinii na temat tego, czy sprawozdania finansowe przedstawiaj\u0105 rzetelny i prawdziwy obraz sytuacji, musi by\u0107 on przeprowadzany przez neutralny podmiot trzeci. Audyty zewn\u0119trzne tego typu realizowane s\u0105 zazwyczaj raz w roku, zgodnie z ustrukturyzowanym procesem. Wyniki przekazywane s\u0105 w\u0142a\u015bciwym interesariuszom i (w odr\u00f3\u017cnieniu od wynik\u00f3w audytu wewn\u0119trznego, kt\u00f3re zwykle maj\u0105 charakter poufny) w wielu przypadkach s\u0105 podawane do wiadomo\u015bci publicznej. W przypadku innych typ\u00f3w audytu zewn\u0119trznego, niekt\u00f3re szczeg\u00f3\u0142y tego procesu mog\u0105 si\u0119 r\u00f3\u017cni\u0107, w zale\u017cno\u015bci od charakteru i celu audytu.<\/p>\n\n\n\n Skoro o przynale\u017cno\u015bci audytu nie przes\u0105dza jego wykonawca, zacznijmy od tego, co naprawd\u0119 dzieli oba typy, a dopiero potem przejdziemy do cech, kt\u00f3re zwykle, cho\u0107 nie zawsze, im towarzysz\u0105.<\/p>\n\n\n\n Pierwsze trzy r\u00f3\u017cnice m\u00f3wi\u0105, czym dany audyt jest; pozosta\u0142e, jak zwykle wygl\u0105da. Dlatego przy nietypowych zleceniach to w\u0142a\u015bnie mandat, przedmiot i re\u017cim niezale\u017cno\u015bci pozostaj\u0105 najpewniejszym kryterium.<\/p>\n\n\n\n Oba typy audytu s\u0142u\u017c\u0105 wiarygodno\u015bci i przejrzysto\u015bci organizacji, a w konsekwencji, poprawie jej funkcjonowania. Jednak ich szczeg\u00f3\u0142owe cele r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 od siebie. Audyt wewn\u0119trzny ma za zadanie dostarczenie kierownictwu obiektywnych, wiarygodnych informacji o efektywno\u015bci operacyjnej i s\u0142abo\u015bciach wewn\u0119trznych proces\u00f3w. Informacje te mog\u0105 by\u0107 wykorzystywane do podejmowania decyzji strategicznych i wprowadzania usprawnie\u0144. Audyt zewn\u0119trzny natomiast ma na celu obiektywne zapewnienie interesariuszy przez neutraln\u0105 instytucj\u0119, \u017ce informacje finansowe s\u0105 dok\u0142adne, kompletne i zgodne ze stanem rzeczywistym lub \u017ce firma spe\u0142nia okre\u015blone wymogi.<\/p>\n\n\n\n Oba rodzaje audytu opieraj\u0105 si\u0119 na powszechnie przyj\u0119tych standardach, kt\u00f3re jednak s\u0105 odmiennie egzekwowane w obu przypadkach. G\u0142\u00f3wnym organem wyznaczaj\u0105cym standardy dla audytu wewn\u0119trznego jest Instytut Audytor\u00f3w Wewn\u0119trznych (Institute of Internal Auditors<\/em> – IIA). Stosowanie si\u0119 do jego wytycznych jest dobr\u0105 praktyk\u0105 zwi\u0119kszaj\u0105c\u0105 wiarygodno\u015b\u0107 audytu, ale mo\u017ce te\u017c wynika\u0107 z wymog\u00f3w statutu sp\u00f3\u0142ki. Co wi\u0119cej, audytorzy prowadz\u0105cy audyt zewn\u0119trzny nie b\u0119d\u0105 sk\u0142onni opiera\u0107 si\u0119 na dokumentacji audytu wewn\u0119trznego, je\u015bli nie spe\u0142nia ona standard\u00f3w. A to wyd\u0142u\u017ca ca\u0142y proces i podnosi jego koszt. Wreszcie, w silnie regulowanych bran\u017cach, takich jak bankowo\u015b\u0107 czy ubezpieczenia, przestrzeganie standard\u00f3w IIA jest cz\u0119sto wymogiem prawnym.<\/p>\n\n\n\n W przypadku audytu zewn\u0119trznego przestrzeganie standard\u00f3w, takich jak Mi\u0119dzynarodowe Standardy Audytu (International Standards on Auditing<\/em> – ISA) jest wymogiem prawnym, a ich naruszenie grozi audytorowi powa\u017cnymi konsekwencjami. Przyk\u0142adowo, unijna Dyrektywa w sprawie audytu nak\u0142ada obowi\u0105zek stosowania ISA podczas obowi\u0105zkowych audyt\u00f3w zewn\u0119trznych w pa\u0144stwach cz\u0142onkowskich. Nie tylko samo stosowanie standard\u00f3w jest obowi\u0105zkowe. Prawo mo\u017ce te\u017c narzuca\u0107 konkretne zasady sprawozdawczo\u015bci (jak np. MSSF czy ameryka\u0144ski GAAP). Wreszcie, w wielu krajach audytorzy zewn\u0119trzni musz\u0105 posiada\u0107 certyfikat lub licencj\u0119 i by\u0107 zarejestrowani w organizacji zawodowej (np. ACCA, ICAEW lub krajowym odpowiedniku).<\/p>\n\n\n\n Sam audyt zewn\u0119trzny r\u00f3wnie\u017c cz\u0119sto jest obowi\u0105zkowy. W wi\u0119kszo\u015bci porz\u0105dk\u00f3w prawnych jest obowi\u0105zkowy dla sp\u00f3\u0142ek gie\u0142dowych, a tak\u017ce firm prywatnych przekraczaj\u0105cych okre\u015blony pr\u00f3g wielko\u015bci. Organizacje non-profit, charytatywne i nale\u017c\u0105ce do sektora publicznego tak\u017ce cz\u0119sto podlegaj\u0105 obowi\u0105zkowemu audytowi zewn\u0119trznemu, w imi\u0119 zaufania publicznego. Organizacje dzia\u0142aj\u0105ce w szczeg\u00f3lnie wra\u017cliwych sektorach, takich jak ochrona zdrowia oraz instytucje finansowe tak\u017ce zobowi\u0105zane s\u0105 zwykle do przeprowadzania corocznych audyt\u00f3w zewn\u0119trznych.<\/p>\n\n\n\n Pomimo r\u00f3\u017cnic, oba typy audytu uzupe\u0142niaj\u0105 si\u0119 na wiele sposob\u00f3w. Najbardziej oczywistym jest to, \u017ce audyt wewn\u0119trzny pomaga znale\u017a\u0107 i wyeliminowa\u0107 problemy, kt\u00f3re ujawni\u0142yby si\u0119 podczas audytu zewn\u0119trznego. Z drugiej strony, ustalenia audytu wewn\u0119trznego mog\u0105 wskazywa\u0107 audytorom zewn\u0119trznym obszary podwy\u017cszonego ryzyka wymagaj\u0105ce dok\u0142adniejszej analizy. Co wi\u0119cej, je\u015bli audyt wewn\u0119trzny jest prowadzony prawid\u0142owo i zgodnie ze standardami, audytorzy zewn\u0119trzni cz\u0119sto b\u0119d\u0105 opiera\u0107 si\u0119 na jego wynikach, zamiast powiela\u0107 prac\u0119 audytor\u00f3w wewn\u0119trznych. Zwi\u0119ksza to efektywno\u015b\u0107 audytu zewn\u0119trznego, ogranicza jego zakres i skraca czas trwania, a tym samym obni\u017ca koszty. Razem oba typy audytu tworz\u0105 wielopoziomowy system zapewnienia jako\u015bci, kt\u00f3ry wzmacnia \u0142ad korporacyjny i wiarygodno\u015b\u0107 firmy.<\/p>\n\n\n\n Dla wielu os\u00f3b perspektywa bycia poddanym audytowi mo\u017ce wydawa\u0107 si\u0119 gro\u017ana, potencjalnie nios\u0105c ze sob\u0105 negatywne konsekwencje. W rzeczywisto\u015bci jednak zar\u00f3wno audyt wewn\u0119trzny, jak i zewn\u0119trzny s\u0105 kluczowym narz\u0119dziem zarz\u0105dzania ryzykiem i budowania wiarygodno\u015bci. Przede wszystkim oba pozwalaj\u0105 organizacji identyfikowa\u0107 potencjalne ryzyka i s\u0142abe punkty, zanim spowoduj\u0105 one powa\u017cne straty w reputacji czy finansach. Dobrze skonstruowany system audytu wewn\u0119trznego umo\u017cliwia podejmowanie lepszych decyzji, eliminowanie nieefektywno\u015bci i doskonalenie zarz\u0105dzania ryzykiem. Audyt zewn\u0119trzny natomiast wzmacnia wiarygodno\u015b\u0107 organizacji wobec inwestor\u00f3w, kredytodawc\u00f3w i partner\u00f3w biznesowych. Wreszcie, oba typy audytu pomagaj\u0105 organizacji sprosta\u0107 nadzorowi regulacyjnemu i skutecznie reagowa\u0107 na kryzysy.<\/p>\n\n\n\n Kr\u00f3tko m\u00f3wi\u0105c, audyt wewn\u0119trzny to proces ustawiczny, realizowany wewn\u0105trz organizacji, natomiast audyt zewn\u0119trzny to jednorazowa opinia neutralnego kontrolera. Audyt zewn\u0119trzny istnieje przede wszystkim dla dobra interesariuszy; audyt wewn\u0119trzny s\u0142u\u017cy g\u0142\u00f3wnie kierownictwu. Audyty wewn\u0119trzne maj\u0105 szeroki zakres i charakter ci\u0105g\u0142y, a audyt zewn\u0119trzny ma charakter okresowy i skupia si\u0119 przede wszystkim na sprawozdaniach finansowych. Raporty z audytu zewn\u0119trznego s\u0105 cz\u0119sto publiczne; raporty z audytu wewn\u0119trznego s\u0142u\u017c\u0105 firmie i s\u0105 poufne. Obie formy s\u0105 jednak r\u00f3wnie niezb\u0119dne dla sprawnego \u0142adu korporacyjnego i \u017cadna z nich nie zast\u0119puje drugiej.<\/p>\n\n\n\nStra\u017cnik od wewn\u0105trz \u2013 czym jest audyt wewn\u0119trzny<\/h2>\n\n\n\n
Nieznajomy z teczk\u0105 \u2013 czym jest audyt zewn\u0119trzny<\/h2>\n\n\n\n
Audyt wewn\u0119trzny a zewn\u0119trzny \u2013 kluczowe r\u00f3\u017cnice<\/h2>\n\n\n\n
Kryterium<\/strong><\/td> Audyt wewn\u0119trzny<\/strong><\/td> Audyt zewn\u0119trzny<\/strong><\/td><\/tr><\/thead> R\u00f3\u017cnice no\u015bne \u2014 przes\u0105dzaj\u0105 o przynale\u017cno\u015bci audytu<\/em><\/td><\/tr> Mandat i adresat<\/strong><\/td> Powo\u0142ywany przez organizacj\u0119 na jej potrzeby; odpowiada przed kierownictwem i organami nadzoru<\/td> Wymagany przez prawo (w postaci ustawowej) lub np. jako warunek certyfikacyjny; odpowiada przed osobami trzecimi<\/td><\/tr> Przedmiot po\u015bwiadczenia<\/strong><\/td> Nie wydaje sformalizowanej opinii; mo\u017ce bada\u0107 dowolny obszar (ryzyko, kontrola, \u0142ad, procesy)<\/td> Wydaje opini\u0119 w jednej sprawie: np. czy sprawozdanie finansowe daje rzetelny i jasny obraz<\/td><\/tr> Re\u017cim niezale\u017cno\u015bci<\/strong><\/td> Maksymalna niezale\u017cno\u015b\u0107 organizacyjna, ale pozostaje cz\u0119\u015bci\u0105 organizacji<\/td> Pe\u0142na niezale\u017cno\u015b\u0107 – bieg\u0142y <\/ins>rewident \/ firma audytorska spoza jednostki, z wymogami niezale\u017cno\u015bci i rotacji<\/td><\/tr> Cechy typowe, tendencje (nie bez wyj\u0105tk\u00f3w)<\/em><\/td><\/tr> Zakres<\/strong><\/td> Szeroki i elastyczny (procesy, ryzyko, kontrola, \u0142ad \u2013 w tym tak\u017ce kilka aspekt\u00f3w na raz); najcz\u0119\u015bciej obszary wysokiego ryzyka<\/td> Najcz\u0119\u015bciej sprawozdania finansowe; odmiany certyfikacyjne, projektowe czy doradcze maj\u0105 w\u0142asny, konkretnie okre\u015blony zakres<\/td><\/tr> Cz\u0119stotliwo\u015b\u0107<\/strong><\/td> Proces ci\u0105g\u0142y lub cykliczny<\/td> Badanie okresowe, zwykle doroczne<\/td><\/tr> Adresat i jawno\u015b\u0107 raportu<\/strong><\/td> Kierownictwo; raport zwykle poufny<\/td> Interesariusze (cho\u0107 z wynik\u00f3w korzysta i kierownictwo); opinia cz\u0119sto bywa publiczna<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n\n\n\n Po co to komu? \u2013 cele i funkcje obu typ\u00f3w audytu<\/h2>\n\n\n\n
Zasady s\u0105 po to, \u017ceby je zna\u0107 \u2013 standardy i regulacje obejmuj\u0105ce audyt wewn\u0119trzny i zewn\u0119trzny<\/h2>\n\n\n\n
Kiedy nie masz wyboru \u2013 kiedy wymagany jest audyt zewn\u0119trzny<\/h2>\n\n\n\n
Razem ra\u017aniej \u2013 jak audyty si\u0119 uzupe\u0142niaj\u0105<\/h2>\n\n\n\n
Po co zawraca\u0107 g\u0142ow\u0119? \u2013 korzy\u015bci dla biznesu<\/h2>\n\n\n\n
Mity, pomy\u0142ki i przek\u0142amania \u2013 najcz\u0119stsze nieporozumienia<\/h2>\n\n\n\n
\n
W skr\u00f3cie \u2013 podsumowanie r\u00f3\u017cnic<\/h2>\n\n\n\n
Masz jeszcze pytania? \u2013 FAQ<\/h2>\n\n\n